Nikâh Nedir?
Nikâh Nedir? Rükünleri, Şartları, Mehir ve Nikâh Çeşitleri
Giriş
Nikâh nedir? Kısaca, kadın ve erkeğin meşru birlikteliğini sağlayan, şahitler huzurunda kurulan evlilik akdidir. İslam’da nikâh; rıza, meşruiyet, şahitlik, mehir ve ilan (duyuru) ilkeleriyle şekillenir. Amaç sadece birliktelik değil; sevgi, merhamet ve güven içinde bir yuva kurmaktır. Bu yazı, nikâhın rükünlerini ve şartlarını, mehir uygulamasını, nikâh çeşitlerini ve sık karıştırılan noktaları adım adım açıklar.
Nikâhın Rükünleri (Temel Unsurlar)
- Taraflar (gelin–damat): Evliliğe ehil, evlilik engeli bulunmayan iki kişi.
- İcap–kabul: Bir tarafın evlenme teklifini (icap), diğer tarafın aynı mecliste ve açık ifadeyle kabul etmesi (kabul).
- Şahitlik: Nikâh akdine en az iki adil şahit katılır.
- Velî (mezheplere göre): Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde velî rüknî/şarttır; Hanefî’de rıza ve ehliyet esas olduğu için velî şartı aranmaz; fakat velînin bilgisi ve aile rızası tavsiye edilir.
İlan (duyurma): Rükün sayılmaz ama nikâhın ilanı (akrabaya, cemaate duyurma, düğün) şeffaflık ve toplum düzeni için önemlidir.
Nikâhın Şartları (Geçerlilik Koşulları)
- Rıza: Zorlama yoktur; iki taraf da hür iradesiyle kabul eder.
- Evlilik engeli olmaması: Yakın hısımlar, süt hısımlığı, iddet gibi engeller nikâha mani olur.
- Aynı meclis: İcap–kabul aynı oturumda ve anlaşılır ifadelerle yapılır.
- Şahitlerin yeterliliği: Akli melekeleri yerinde, sözün neyi ifade ettiğini anlayan, akde şahitlik edebilecek nitelikte iki kişi.
- Mehir (Mahr): Erkeğin kadına bir hakkı olarak taahhüt ettiği malî karşılık; peşin (muaccel) veya ertelenmiş (müeccel) olabilir.
Mehir Nedir, Nasıl Belirlenir?
Mehir, nikâhın olmazsa olmazlarından değildir; ancak kadının hakkıdır ve nikâh akdine saygınlık katar.
- Tutar: Toplum örfü, tarafların imkânı ve mutabakatı dikkate alınır; aşırılık veya küçültme doğru değildir.
- Zamanı: Bir kısmı peşin verilebilir; müeccel mehir, boşanma/vefat gibi durumlarda ödenmek üzere kayıt altına alınır.
- Şeffaflık: Miktar ve ödeme koşulları yazılı olursa ihtilafların önü alınır.
Nikâh Çeşitleri (Kısaca)
- Mün‘akid (sahih) nikâh: Rükün ve şartları tam olan, geçerli akit.
- Fâsid/kusurlu nikâh: Şahit eksikliği, geçersiz veli, ilan/şeffaflık zafiyeti, engellerin gözden kaçması gibi kusurlarla zedelenen akit.
- Bâtıl nikâh: Rükünleri taşımayan, evlilik engeli kesin olan durumlar; geçersizdir.
“İmam nikâhı” – “resmî nikâh”: Dini nikâh ile devlet nikâhı farklı süreçlerdir. Toplumsal ve hukuki güvence için resmî nikâh şartlarını yerine getirmek gerekir; dinî nikâh ise ibadî ve ahlaki çerçeveyi tamamlar.
Nişan, Nikâh ve Duyuru
Nişan evlilik vaadidir; dinen nikâh değildir. Nişanlılar birbirine mahrem sayılmaz; halvet ve sınır ihlallerinden kaçınılır. Nikâh kıyıldığında birliktelik meşru hâle gelir. Akdin duyurulması, yanlış zanları ve istismarı önler; ailelerin rızası ve şahitlerin varlığı güven inşa eder.
Kadın–Erkek Hakları ve Sorumluluklar
- Karşılıklı rıza ve iyi geçim: Nikâhın ruhu; saygı, anlayış ve nezakettir.
- Nafaka ve barınma: Erkeğin mali yükümlülükleri (imkân ölçüsünde), kadının da yuvayı koruyan katkısı.
- Mahremiyet: Yatak odası sırları ifşa edilmez; aile sırları korunur.
- İletişim ve meşveret: Kararlar istişareyle alınır; anlaşmazlıklarda arabuluculuk ve aile büyüklerinin rehberliği faydalıdır.
Nikâh Aşaması: Adım Adım Örnek Akış
- Evlilik engelleri araştırılır (hısımlık, iddet, önceki evlilik).
- Mehir konuşulur; miktar ve şartlar açıkça yazılır.
- Şahitler belirlenir; nikâh meclisi planlanır (cami, aile evi, nikâh salonu vb.).
- İcap–kabul aynı mecliste açıkça ifade edilir; şahitler duyar.
- Dua ve ilan: Aile ve çevreye duyurulur; düğün/sade davet yapılabilir.
- Resmî nikâh (belediye/memur) ile hukuki boyut tamamlanır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1) Nikâh nedir?
Kadın ve erkeğin evlilik sözleşmesidir; rıza, şahitlik ve meşruiyet üzerine kurulur.
2) Velî şart mı?
Hanefîlere göre rıza ve ehliyet esas olup velî şart değil; Şâfiî ve Hanbelîlerde velî aranır. Uygulamada aile rızası ve bilgisi tavsiye edilir.
3) Mehir farz mı?
Nikâhın rüknü değildir; fakat kadının hakkıdır. Miktarı örfe ve imkâna göre belirlenir, yazılı kayıt önerilir.
4) Nişan nikâh yerine geçer mi?
Geçmez. Nişan nikâh değildir; mahremiyet sınırları korunur.
5) Sadece dinî nikâh yeterli mi?
Dini nikâh ibadî yönü tamamlar; ancak hukuki güvence ve toplumsal düzen için resmî nikâh da mutlaka yapılmalıdır.
Sonuç
“Nikâh nedir?” sorusunun özeti: İki insanın rıza ve şahitlik ile kurduğu, mehir ve duyuru ilkeleriyle güçlenen meşru evlilik sözleşmesidir. Aile kurumu; sevgi, merhamet ve adaletle ayakta kalır. Şeffaflık, istişare ve hukuki/ibadî gereklilikleri birlikte yerine getirmek, ömürlük huzurun anahtarıdır
Daha geniş bilgiye Diyanet İşleri Başkanlığı sitesinden ulaşabilirsin. Ayrıca sitemizdeki Zekat Kimlere Verilir? yazımızı da okuyarak konuyu daha iyi öğrenebilirsin.
